OJCIEC UKAZUJĄCY WALORY WYCHOWAWCZE REKREACJI FIZYCZNEJ W RODZINIE

  Ojcostwo to najważniejsza kariera mężczyzny (Pulikowski 2000). Ojcowskiej miłości potrzebuje każdy człowiek. Najbardziej jednak potrzebują jej dzieci i młodzież w okresie dojrzewania. Otwarta i życzliwa miłość ojca to azyl bezpieczeństwa dla żony i dzieci. Miłość ojca jest więc źródłem radości, szczęścia i pokoju w życiu człowieka. ojcostwo to szczególny rodzaj przywództwa umożliwiający dziecku wejście w rzeczywistość otaczającego świata. Mądry ojciec nigdy nie dopuści do tego aby jego współdziałanie z dzieckiem zostało ograniczone.

   Ojciec to również osoba świadomie wychowująca przez aktywność ruchową, sport do rekreacji fizycznej. Jednak wychowawcza rola uprawiania aktywności fizycznej może być spełniona tylko pod warunkiem, że będzie zawierała sytuacje wychowujące, takie jak: sytuacje wysiłku, sytuacje dążenia do celu, pokonywania zmęczenia, współdziałania, udzie- lania pomocy, a nawet rezygnacji z własnego dobra na rzecz drugiej osoby. Gdy takich sytuacji nie ma, pojawia się rywalizacja za wszelką cenę umacniająca egoizm.

   Ojcostwo ludzkie wyraża się przede wszystkim w chęci przekazywania życia w sposób hojny i zarazem odpowiedzialny oraz w odpowiedzialności za powołaną do bytu rodzinę.

   Ojcostwo nie jest tak silnie wpisane w naturę mężczyzny, jak macierzyństwo jest wpisane w naturę kobiety. Tej roli musi się mężczyzna długo uczyć i stopniowo do niego dorastać, dojrzewając psychicznie, duchowo i podejmując coraz bardziej odpowiedzialne zadania i obowiązki, a nade wszystko ucząc się panowania całkowitego nad sobą, zwłaszcza nad swoimi popędami (biotonusem). Zdobycie panowania na sobą jest u mężczyzny podstawowym warunkiem odpowiedniej postawy w stosunku do innych, do kobiety, dziecka, społeczeństwa. Postawa ojcostwa tworzy się więc przez długi okres rozwoju i dojrzewania młodego mężczyzny, a krystalizuje się i w pełni dochodzi do głosu po założeniu rodziny, przez fakt posiadania dzieci i opieki nad nimi.

   Rola ojca w rodzinie realizuje się przez szereg różnych funkcji (Wolicki, 1999).

   Funkcja rodzinotwórcza polega na tworzeniu rodziny od zewnątrz, na- dając życiu rodzinnemu pewne ramy zewnętrzne, organizacyjno -strukturalne. On ustala normy życia i postępowania, rozdziela obowiązki i prawa członków rodziny, wyznacza zadania i prace do wykonania, on określa dobro wspólne rodziny. W specjalny sposób łączy życie rodziny z życiem szerszej społeczności. Ustala typ wzajemnych relacji, jakie będą łączyć rodzinę ze środowiskiem pozarodzinnym. Ojciec najczęściej reprezentuje rodzinę na zewnątrz, zapewnia rodzinie utrzymanie. Do ojca należy planowanie, przewidywanie, programowanie. Przez to wszystko ojciec wnosi w życie wspólny rodzinny element stałości, stabilizacji, po- czucia bezpieczeństwa, pewności posiadania mocnego oparcia wżyciu. W ten sposób przyczynia się do zachowania integralności rodziny.

    Funkcja podtrzymująca ojca polega na udzielaniu żonie pomocy, darzeniu troską i opieką, udzielaniu oparcia duchowego i psychicznego w trudnych chwilach związanych z ciążą, porodem i wychowaniem dzieci.

    Funkcja prokreacyjno-opiekuńcza dotyczy szczególnej odpowiedzialności wynikającej z faktu, iż jest zawsze płodny, musi niejako decydować za dwoje. Stąd odpowiedzialne rodzicielstwo wymaga od ojca wcześniejszego opanowania i kontrolowania popędu seksualnego na przykład przez uprawianie sportu. Przekazawszy życie powinien otoczyć najstaranniejszą opieką dziecko poczęte w łonie matki. Od postawy ojca przede wszystkim zależy dalszy los dziecka. Obecnie postuluje się aby podczas porodu ojciec był blisko matki. Po porodzie powinien nawiązać kontakt z dzieckiem, co przyczynia się do rozwijania zainteresowań i zamiłowań u dziecka, poszerzania informacji o świecie, ludziach i życiu.

     Funkcja wychowawcza ojca wzrasta w miarę wzrastania i dojrzewania dziecka poczynając od 7 roku życia. Ojciec kochający i kochany przez nie, jest uosobieniem wszelkich cnót i zalet, jest kimś najpotężniejszym, najmądrzejszym, najlepszym i najważniejszym. Podziw dla ojca łączy się u dziecka z chęcią naśladowania go. Naśladownictwo ojca przechodzi z czasem w identyfikację, a więc w całościowe upodobnianie się do modelu ojca, psychiczne utożsamienie się z nim. Dzięki temu procesowi dziecko zdobywa znajomość roli męskiej, roli związanej z płcią i przygotowuje się do pełnienia w przyszłości tak ważnych społecznie ról takich jak: małżeńska i rodzicielska. Liczne badania potwierdzają dziedziczenie społeczne. Warunkiem koniecznym takiego dziedziczenia jest udana identyfikacja z rodzicem własnej płci, a więc u chłopca z ojcem. Identyfikacja dziecka z ojcem warunkuje także rozwój moralny, rozwój jego sumienia, wartościowania i ocen moralnych. Ojciec pełni rolę przewodnika w odkrywaniu świata. Uczy orientacji w układach międzyludzkich, w przerwach, obowiązkach i normach regulujących ludzkie życie, w wymaganiach i ograniczeniach, zakazach i nakazach. Uczy rezygnacji, wyrzeczenia, ofiary, podporządkowania się innym ludziom, posłuszeństwa, odpowiedzialności, obowiązkowości, sumienności, karności i dyscypliny, przestrzegania porządku dnia i poszanowania wspólnego dobra rodziny. Uczy też panowania nad sobą, kontrolowania odruchów i reakcji, znoszenia bólu i przykrości, uczy cierpliwości i męstwa. Ukazuje dziecku plany życiowe, cele do których warto dążyć, pokonywać trudności i przeciwności. Wyrabia zwłaszcza u syna, mocny i wytrwały charakter, pobudza do szlachetnej walki o prawdziwe wartości, szukania nowych rozwiązań w twórczości i wynalazczości. Służy radą w podejmowaniu życiowych decyzji o wyborze zawodu, powołania, wyboru partnera do małżeństwa. Taki ojciec pozostaje na zawsze przyjacielem swoich dzieci, będzie otoczony największym szacunkiem i miłością.

     Miłość ojcowska nie jest bezwarunkowa jak miłość macierzyńska. Oj- ciec kocha dziecko za to, że spełnia pewne oczekiwania, np. jest grzeczne, dobrze się uczy. Miłość ojca nie jest wszechogarniająca, kocha cechy zgodne z jego wymaganiami, nie jest też wszechobecna.

     Ojciec nie potrafi kochać dziecka bezustannie, gdy ono osiąga dojrzałość. Miłość ojca do dziecka ma tendencję do zaniku.

     Obecność ojca w rodzinie ma fundamentalne znaczenie dla synów i córek. Synowie pozbawieni możliwości stałego obcowania z ojcem, po założeniu własnych rodzin często nie umieją właściwie spełnić szeregu ról rodzicielskich, tworzą sobie spaczony obraz cech "prawdziwego mężczyzny" z nadmierną liczbą cech agresywnych, brakiem wyrzutów sumienia i upośledzenia tzw. uczuciowości wyższej.

     Dla córek obecność ojca w rodzinie ma wielkie znaczenie w zakresie kształtowania odpowiednich postaw normalnych po to by mogły one, poprzez obserwację u ojców typowo męskich cech zachowania się, lepiej później rozumieć własnych mężów i synów. Do cech zachowania się ojca, które oddziaływują na córki należy zrównoważenie psychiczne jako najważniejszy czynnik kształtujący psychikę. Z obserwacji zachowań ojca kształtują one pogląd na mężczyzn w ogóle (Pospieszy I 1976).

     Rodzina stanowi centrum życia społecznego, a ojcostwo podobnie jak macierzyństwo, jest fundamentem rodziny.

     Wszystkim mężczyznom, którzy realizują odpowiedzialne, pełne miłości i troski, silne ojcostwo, a jednocześnie uważają je za swoje najważniejsze zadanie należy się głęboki szacunek i uznanie. Charakteryzuje je miłość i odpowiedzialność, konsekwencja w dążeniu do celu, stanowczość, cierpliwość, postawa altruizmu i poczucia humoru. W rozważaniach na temat ojcostwa i męskości nie można pominąć zagadnienia męstwa. Współcześnie, walory męstwa zmieniły swoje klasyczne znaczenie odnoszące się do postawy mężczyzny na polu walki. Słowo męstwo coraz bardziej wychodzi też z codziennego użytku. Dziś mówimy raczej o odwadze rozumianej jako odwaga cywilna. Cechami, które z całą pewnością kojarzą się z ideałem mężczyzny jest sprawność fizyczna (siła, wytrzymałość, szybkość, zwinność). Inne było ich znaczenie w czasach minionych, kiedy miały decydujący wpływ na losy człowieka, inne jest w dzisiejszej rzeczywistości świata maszyn, komputerów i rakiet. Po- nad wszelką wątpliwość wiadomo bowiem, że degradacja fizyczna człowieka pociąga za sobą ujemne skutki w rozwoju i dojrzewaniu całej jego osobowości. Dlatego troska mężczyzny, a zarazem. ojca o rozwój i utrzymanie naturalnych możliwości fizycznych, w odniesieniu do siebie i dzieci, stanowi ważny kierunek jego wysiłków wychowawczych i samowychowawczych. Ojcostwo jest również relacją, szczególnym rodzajem więzi osobowej z dzieckiem przejawiającej się w przewodnictwie i współdziałaniu z dzieckiem, umożliwiającym kontakt i wymianę emocjonalną.

      W relacji z synem ojciec jest dla niego wzorem czy modelem męskości. Troska ojca o rodzinę, jego zachowania, postawy, poglądy, sprawność fizyczna, zainteresowania, sposób spędzania czasu wolnego, wszystko to wpływa na proces identyfikacji syna. Nawet wówczas, gdy ojciec jest w rodzinie nieobecny, co wydaje się paradoksem, ojciec pozostaje modelem męskości, zachowań i postaw dla synów (Meissner 1999).

      Synowie i córki będą podziwiać i szanować ojca, jeżeli będzie odnosił sukcesy w życiu zawodowym i społecznym, ale potrzebują również ojca jako towarzysza do gier i zabaw ruchowych, co pozwala ojcu na bycie przyjacielem swoich dzieci. Mąż i ojciec musi troszczyć się o edukację fizyczną zwłaszcza chłopców. Jeżeli mężczyzna odrzuci ten przywilej, wówczas negatywnie oddziałuje na życie, gdyż ten w przyszłości będzie twierdzić, że aktywność ruchowa jest tylko dla kobiet.

      Relacja ojciec -córka ma inny charakter i znaczenie. Dla córki ojciec jest kimś, kto ma duży wpływ na kształtowanie jej życia uczuciowego. Dziewczyna mająca dobry, serdeczny kontakt uczuciowy z ojcem ma właściwe odniesienie do kolegów (Meissner 1999, Pospieszy I 1976). Czyli relacja ojciec -córka ma pośredni wpływ na kształtowanie jej postaw i zachowań dotyczących czasu wolnego i aktywności ruchowej. Dla córki najważniejsza jest życzliwa miłość ojca. Ojciec, który cieszy się swoją córką, zachęca ją do aktywnego spędzania czasu, jest z niej dumny i w pewnym sensie zachwycony jest uczestnictwem w sekcji gimnastyki, tańca czy innej dyscypliny. Akceptacja tego co robi córka, co reprezentuje wpływa na to, że ma ona poczucie własnej wartości, jest pogodna i czuje się bezpiecznie. Braki takich kontaktów z ojcem przejawiają się potem u dziewcząt jakąś powierzchownością, nie akceptowaniem siebie, poczuciem, że są jakieś gorsze i niekochane.

      Wystarczy życzliwe spojrzenie i jedno zdanie "podobasz mi się jak ćwiczysz". W mediach publicznych i komercyjnych wizerunek ojca w czasie wolnym często ukazuje go jako spragnionego piwosza, kochanka, a nawet erotomana. Istnieją też pewne pozytywne obrazy ukazujące sens roli ojca w wychowaniu dzieci do aktywnego spędzania czasu wolnego. Ukazują one rolę ojca w zabawach z dziećmi. Od urodzenia do dorosłości ojcowie bardziej uczestniczą w zabawach z dziećmi niż w opiece nad nimi. Zabawa z ojcem jest fizycznie stymulująca, dostarcza niezapomnianych przeżyć. Dzieci w młodszym wieku wolą zabawę z tatą niż z mamą. W przypadku dzieci starszych jest to wspólna praca fizyczna wymagają- ca sprawdzania i porównywania zdolności i umiejętności fizycznych.

     H. Olechnowicz (1999) uważa, ze wspólne zabawy ojca i syna -zapasy, mocowanie się, wypróbowywanie stają się doskonałym izolatorem przed agresywnymi zachowaniami dzieci. Od niepamiętnych czasów ojcowie bawili się z dziećmi w zapasy, walki, w których dziecko uczy się, że nie do przyjęcia jest kopanie, gryzienie, bicie. Niestety większość rodziców woli zapłacić i posłać dziecko do klubu niż poświecić czas osobisty na tego typu zabawy.

     W rozmowach z kolegami, którzy są ojcami często słyszałam jak sami zarzucali sobie, że zbyt mało czasu poświęcają dzieciom, starają się jednak codziennie z nimi rozmawiać. Wspólne zabawy i ruch to sfera marzeń, twierdzą, że są zbyt zmęczeni obowiązkami zawodowymi i brakuje im czasu.

     Kim więc jest oraz kim powinien być współczesny ojciec w procesie wychowania do rekreacji fizycznej?

     Na wstępie wspomniałam, że istotą ojcostwa jest miłość i odpowiedzialność wyrażona altruistyczną troską o wszechstronny rozwój wszystkich członków rodziny. Dotyczy kształtowania dojrzałej postawy wobec aktywnego fizycznie spędzania czasu wolnego, ukazywania wartości zdrowotnych i hedonistycznych, tkwiących we wspólnej aktywności ruchowej. Ojciec, ma swój udział w wychowaniu dziecka przez pomoc w pokonywaniu abnegacji i bierności w wyborze aktywności ruchowej jako cennej formy poprawiającej: wydolność, odporność, usprawniającej i regenerującej organizm.

     Dzisiaj w dobie wyeliminowania wysiłku fizycznego z codziennego życia człowieka tak bardzo potrzeba autorytetu przekonująco zachęcającego do rekreacji ruchowej umacniającej zdrowie.

     Zdrowie jako wartość fundamentalna stanowi kapitał, który bardzo ułatwia odkrywanie i realizowanie wszystkich innych wartości.

     Pamiętajmy, że ojciec ukazujący wychowawcze walory aktywności ruchowej jest wzorem osobowości dla dorastającego syna i córki.. Dorosłe dzieci będą dbały o takiego ojca, nie pozwolą na przedwczesny zanik potrzeby ruchu, który jest jednym z pierwszych objawów starzenia się motorycznego (Łobożewicz i wsp.1994).

 

Dr Zofia Kubińska, publikacja wydana przez Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej pt. ”Rekreacja w rodzinie”