TENDENCJE  W  SPORCIE  DLA  WSZYSTKICH

 

Kiedy grupa pionierska ekspertów sportu dla wszystkich Rady Europy w styczniu 1998 roku zdefiniowała pojęcie "sportu dla wszystkich" -Rada Europy nakreśliła także swoje cele drugoplanowe. Pojęcie to stało się hasłem uznawanym obecnie i realizowanym w całym świecie we wszystkich organizacjach i gremiach sportowych z Międzynarodowym Komitetem Olimpijskim włącznie.

Warto też podkreślić, że koncepcja sportu dla wszystkich jest całkowicie różna od rozumienia sportu w sposób tradycyjny i klasyczny. Obejmuje nie tylko różne dyscypliny sportowe, ale także, podobnie jak rekreacja fizyczna różne inne formy aktywności ruchowej od zabaw i gier ruchowych począwszy, po tańce i turystyczne formy rekreacji. Jest rzeczą jasną, że "sport dla wszystkich" jest dalszym etapem nurtów w ruchu sportowym funkcjonujących wcześniej także i u nas pod nazwą sportu rekreacyjnego i rekreacji fizycznej.

Przedstawiciele krajowych i narodowych władz kultury fizycznej, sygnatariusze Europejskiej Karty Sportu dla Wszystkich w 1975 roku, a następnie Europejskiej Karty Sportu ( 1992) z większym lub mniejszym powodzeniem przyjmując idee "sportu dla wszystkich" stwarzają warunki do jego rozwoju, umożliwiające szerokim grupom społecznym uprawianie sportu i innych form aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości zainteresowań i potrzeb osób w różnym wieku, sprawności fizycznej, możliwości. Nie jest to zadanie łatwe, ponieważ obejmuje w zasadzie wszystkich obywateli, a niektórzy nawet twierdzą, że utopijne.

Przez 30 lat krótkiej historii sportu dla wszystkich w Europie, historii poprzedzonej dekadami rozwoju rekreacji "trzeciej drogi" (dritte Weg) itd. W krajach, które przyjęły politykę upowszechniania sportu dla wszystkich doprowadzono w kulturze fizycznej do istotnych zmian ilościowych i jakościowych w porównaniu ze stanem wyjściowym z końca lat 60- tych. Te zmiany charakteryzują się min.:

Od kiedy stwierdzono jak wielkie zagrożenia niesie życie w warunkach współczesnej cywilizacji i jak niewiele może zrobić medycyna w zakresie profilaktyki chorób cywilizacyjnych i wreszcie jak wiele zależy od zdrowego stylu życia w skali populacyjnej, zaczęto postrzegać aktywność sportową nie tylko jako forma przyjemnej zabawy, rozrywki pożyteczny sposób spędzania wolnego czasu przez dzieci i młodzież, ale jako środek niezbędny dla zdrowia i życia człowieka.

Dzisiejsze hasło "sport dla wszystkich " stało się synonimem sportu powszechnego, prozdrowotnego, ustawicznego, w którym uczestniczyć powinni wszyscy, od najmłodszych po seniorów. Uczestnikami takich zajęć są nie tylko ludzie młodzi, sprawni fizycznie, utalentowani ruchowo, których warto trenować z perspektywą osiągnięcia wyniku sportowego, ale także a może przede wszystkim ci, których trzeba specjalnie pozyskiwać, zjednywać, przekonywać, którzy są przeciętnie lub mniej sprawni, także ludzie starsi i niepełnosprawni.

Tak rozumiany sport dla wszystkich powinien stać się elementem Stylu Życia, codzienności, a nie jako coś odświętnego, z czego korzysta się od czasu do czasu, podczas jakiegoś festynu, pikniku, weekendu czy wakacji. Niestety taki właśnie wzór kontaktu ze sportem dominuje u przeciętnego Polaka, na co wskazują wyniki badań sondażowych na temat uczestnictwa Polaków w sporcie. W dodatku w przeciągu ostatnich kilku dekad sytuacja u nas nie uległa istotnej poprawie w przeciwieństwie do trendów odnotowywanych w krajach europejskich. W świetle statystyk np. Clearing House w Brukseli na przestrzeni ostatnich dwóch dekad, w krajach, które przyjęły zdecydowaną politykę ukierunkowaną na promocję sportu dla wszystkich, wystąpił gwałtowny istotny przyrost osób systematycznie ćwiczących indywidualnie, bądź w grupach zorganizowanych, a owe przyrosty spowodowała zdecydowana polityka władz sportowych na wszystkich szczeblach administracji, głównie jednak szczebla lokalnego, stwarzających dogodne warunki swoim mieszkańcom w różnym wieku (dzieciom, kobietom, osobom niepełnosprawnym, emerytom, imigrantom i bezrobotnym) do aktywności fizycznej, dla wypoczynku, pomnażania zdrowia i samorealizacji.

Jednym z najważniejszych problemów dzisiejszej filozofii i strategii życia jest troska każdego o własne zdrowie, a kultura fizyczna i turystyka są właśnie jednym z podstawowych czynników tzw. zdrowia pozytywnego. Dlatego uświadamianie ludziom potrzeby zdrowego stylu życia i stwarzanie warunków do jego przestrzegania jest wyzwaniem dla stowarzyszeń kultury fizycznej, władz administracji terenowej i organizacji pozarządowych, by każdy mógł spełniać zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia i ekspertów na temat niezbędnego minimum aktywności fizycznej. Hasło "sport to zdrowie" nie realizowane w postaci prozdrowotnego sportu dla wszystkich staje się pustym banałem.

Jest coraz więcej naukowych dowodów mówiących o potrzebie zwiększonej codziennej umiarkowanej aktywności fizycznej. Przez wiele lat funkcje społeczno-wychowawcze i zdrowotne były traktowane równolegle. W ostatniej dekadzie w związku z nasilaniem się chorób cywilizacyjnych, wynikających m.in. z niedostatku aktywności fizycznej jest nagłaśniana motywacja i oczekiwania w kierunku poprawy zdrowia jednostek i populacji przez zwiększoną aktywność fizyczną. Bardziej ograniczona dostępność dzieci i młodzieży do sportu i zajęć pozaszkolnych przez ostatnią dekadę, rosnąca przestępczość nieletnich, ekscesy na stadionach są dowodem zaniedbań w zakresie wychowania w kulturze fizycznej, grożą poważnymi patologiami trudnymi do odrobienia.

Dostępność do sportu i rekreacji oznacza możliwość korzystania z obiektów i urządzeń sportowych, z opieki instruktorów, animatorów i trenerów, Oznacza możliwość uczestniczenia w zajęciach, treningach i imprezach. Najbardziej wartościowe z punktu widzenia społeczno-wychowawczego, sportowego i zdrowotnego jest uczestnictwo w systematycznych zajęciach w czasie wolnym, prowadzonych przez ogniska TKKF, kluby, ośrodki, stowarzyszenia sportowe i placówki społeczno-wychowawcze, co wymaga od tych instytucji i placówek poważnej, szeroko zakrojonej systematycznej pracy z grupami, zgodnie z prawem i ideałami sportu dla wszystkich. W aktualnej sytuacji infrastruktura decyduje w znacznym stopniu o zakresie programu rekreacji, jaki możemy adresować do różnych grup społeczno-demograficznych. Im oferta jest szersza, tym pojawia się większa szansa na szerszy odbiór społeczny. Problem polskiego sportu dla wszystkich polega na trudnościach w osiągnięciu znacznego zwiększenia systematycznego uczestnictwa. Na przeszkodzie stoi szereg trudnych barier, a głównie barier ekonomicznych, kulturowych i edukacyjnych. Niestety miasta i gminy uciekają często z przypisanego im w tym względzie zadania w łatwiejszy i bardziej komercyjny sport wyczynowy. Podstawową bazą na szczeblu lokalnym jest w przeważającej mierze baza szkolna (sale, boiska) dzierżawiona w godzinach pozalekcyjnych(na zasadach komercyjnych) przez ogniska TKKF i inne stowarzyszenia kultury fizycznej, i większość podmiotów sektora prywatnego. Niewiele ognisk TKKF a nawet podmiotów sektora prywatnego posiada własne obiekty sportowe, zwłaszcza pływalnie, hale, sale itp. Mapa usług sportowo-rekreacyjnych w skali miasta najczęściej bywa odbiciem istniejących już obiektów szkolnych i komunalnych, klubów sportowych, administracji zieleni miejskiej i OsiR-ów. Obserwuje się w ostatnich latach dość częstą adaptację byłych obiektów komunalnych, gospodarczych lub handlowych do potrzeb sportu dla wszystkich, a także wznoszenie nowych obiektów sportowo-rekreacyjnych np. Fitness Club’ów, czy zespół basenów tzw. aquaparków.

Rekomendacje ekspertów światowych, co do modelu przyszłościowego sportu dla wszystkich zmierzają w tym kierunku, aby sport dla wszystkich widzieć jako aktywność fizyczną, społeczno-wychowawczą służącą podnoszeniu zdrowia i jakości życia człowieka. Biorąc pod uwagę aktualne trendy rozwojowe sportu dla wszystkich w świecie rekomenduje się podejmować rozwiązania organizacyjne i programowe w ścisłym powiązaniu struktur sportowych, ochrony zdrowia, edukacji społeczno kulturalnych, socjalnych i ochrony środowiska. Takie interdyscyplinarne i zróżnicowane środowiskowo podejście może stworzyć lepszą drogę do wtopienia aktywności fizycznej w styl życia, w codzienność, co jest niezbędnym warunkiem upowszechnienia sportu dla wszystkich - dla dobra człowieka.

 

Tekst redakcyjny na podstawie artykułu z konferencji w Zakopanym

prof. Teresy Wolańskiej